هنر؛ بهانه‌ای برای بازگشت مردم به شهر

مهسا بهنام: معمار، مدرس دانشگاه و پژوهشگر دوره دکتری معماری در دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات است.

«ماه هنر تهران» با گرد هم آوردن گالری‌ها، موزه‌ها، کتاب‌فروشی‌ها، کافه‌ها و دیگر فضاهای فرهنگی، تجربه مواجهه با هنر را در نقاط مختلف شهر گسترش داده است. اما قرار گرفتن این فضاها در یک رویداد مشترک، لزوماً به معنای شکل‌گیری تجربه‌ای متفاوت از شهر نیست. ظرفیت اصلی چنین رویدادهایی شاید در این باشد که فضای فرهنگی را از یک مقصد به بخشی از یک مسیر شهری تبدیل کنند؛ مسیری که در آن مخاطب از خلال هنر، مکان‌ها و بخش‌هایی از شهر را تجربه و کشف می‌کند.

Art as an Invitation to Return to the City | Mahsa Behnam

“Tehran Art Month” has brought together a number of galleries, museums, and cultural spaces, offering audiences opportunities to en counter different parts of the city; an experience that can encourage renewed attention to the relationship between art, cultural spaces, and urban life.

رویداد «ماه هنر تهران» با مشارکت گالری‌ها، موزه‌ها، کتاب‌فروشی‌ها، کافه‌ها و دیگر مجموعه‌های هنری و فرهنگی در نقاط مختلف تهران برگزار می‌شود. نخستین دوره این رویداد از 30 مرداد تا 20 شهریور 1405 در بیش از صد نقطه تهران برگزار شد و مجموعه‌های مختلفی در آن مشارکت داشتند.

رویکرد این رویداد، گسترش تجربه هنر در سطح شهر و شکل دادن به یک «اکوسیستم فرهنگی زنده» است؛ رویکردی که مخاطبان را به حرکت، کشف، گفت‌وگو و تجربه در سطح شهر دعوت می‌کند.

اما پرسش این است که این دعوت تا چه اندازه در تجربه مخاطبان تحقق پیدا کرده است؟ آیا رویداد توانسته مواجهه با هنر را از حضور در یک مکان فراتر ببرد و آن را به تجربه‌ای از شهر پیوند دهد؟

تجربه حضور در فضاهای مشارکت‌کننده، شکل‌های متفاوتی از مواجهه با ماه هنر تهران را نشان می‌دهد.

در آرت‌سنتر، ارائه آثار و نحوه بازدید تفاوت محسوسی با روند معمول فعالیت مجموعه نداشت و همچنان عمده مخاطبان را علاقه‌مندان به هنر و مخاطبان آشنا با فضای گالری‌ها تشکیل می‌دادند. در گالری‌های 2+، کیمن و ریشه 29 نیز برنامه‌ها در پیوند با رویکرد و موضوعات هر گالری دنبال شدند و حضور رویداد تغییر چشمگیری در نحوه ارائه یا بازدید ایجاد نکرد.

در مقابل، شهرکتاب نیاوران و الف با برگزاری نشست‌های هنری، مواجهه‌ای گفت‌وگومحورتر ایجاد کردند. این نشست‌ها علاوه بر علاقه‌مندان به هنر، بخشی از مراجعه‌کنندگان فرهنگی این فضاها را نیز دربر گرفتند و با پرداختن به نسبت هنر با شهر و زندگی روزمره، ارتباط میان اثر، گفت‌وگو و محیط شهری را پررنگ‌تر کردند.

در گالری ایرانشهر و خانه هنرمندان ایران نیز تنوع آثار و گستردگی مخاطبان باعث حضور پررنگ‌تر افراد در این رویداد شد؛ به‌ویژه افرادی که برای مشارکت در ماه هنر تهران به این فضاها آمده بودند.

این تفاوت‌ها، ماه هنر تهران را به مجموعه‌ای از مواجهه‌های متنوع تبدیل کرد که هر یک متناسب با ویژگی‌های خود، بخشی از جریان هنر در شهر را شکل دادند.

قرار گرفتن این مکان‌ها در قالب یک عنوان مشترک می‌تواند نقاط مختلف شهر را در ذهن مخاطب به یکدیگر مرتبط کند؛ هرچند حضور در شبکه یک رویداد به‌تنهایی برای شکل‌گیری مواجهه‌ای متفاوت کافی نیست.

کیفیت این تجربه به نحوه ارتباط برنامه‌ها با ایده رویداد وابسته است. این کیفیت تنها به محتوای برنامه‌ها محدود نمی‌شود و ویژگی‌های هر مکان و نحوه حضور مخاطب نیز در شکل‌گیری آن نقش دارد.

هنر؛ از مقصد فرهنگی تا مسیر شهری

یکی از ظرفیت‌های ماه هنر تهران در همین تغییر زاویه نگاه است: گالری یا فضای فرهنگی می‌تواند به بخشی از یک مسیر شهری تبدیل شود.

مخاطب در این مسیر، از خلال هنر، بخش‌هایی از تهران را کشف می‌کند و تجربه حضور در فضای فرهنگی می‌تواند با تجربه حرکت در شهر پیوند بخورد.

در این‌گونه فعالیت‌ها، شمار برنامه‌ها و بازدیدکنندگان تنها ملاک نشان دادن ارزش رویداد نیست. نمونه‌هایی چون شهرکتاب نیاوران و الف، گالری ایرانشهر و خانه هنرمندان ایران نشان دادند که هنر می‌تواند فضاهای فرهنگی را با زندگی روزمره شهر پیوند دهد؛ ظرفیتی که در دیگر مکان‌های رویداد کمتر نمود پیدا کرده است.

در نهایت، پرسش این است:

آیا یک رویداد هنری می‌تواند حضور موقت مردم در یک مکان را به رابطه‌ای پایدارتر با شهر تبدیل کند؟

رویداد «ماه هنر تهران». منبع: نگارنده