بیانیۀ هیئتداوران
مسابقۀ معماری «خانۀ دوست کجاست؟»- دورۀ پنجم
مسابقۀ «خانۀ دوست کجاست؟» از آغاز نه در پی ارائۀ پاسخی قطعی، بلکه در جستوجوی طرح یک پرسش مشترک شکل گرفت؛ پرسشی دربارۀ خانۀ معاصر و نسبت انسان با مکان. در دورۀ پنجم، این پرسش در چهارچوب بافت تاریخی یزد و در تقاطع گفتوگوی گذشته و اکنون مطرح شد؛ جایی که هر مداخلۀ معماری ناگزیر از مواجههای آگاهانه با لایههای متراکم تاریخی و فرهنگی است.
بررسی آثار این دوره نشان داد که مسئلۀ «خانه در بافت تاریخی» نه دغدغهای حاشیهای یا فقط نوستالژیک، بلکه پرسشی زنده و جدی در معماری امروز است. مواجهۀ خلاقانۀ شرکتکنندگان با این موضوع، افقهایی تازه و حساسیتهایی نو را پیش روی داوران گشود.
فرایند داوری مطابق برنامۀ دبیرخانه و در سه مرحله انجام شد.
در مرحله نخست، هریک از داوران بهصورت مستقل و بدون اطلاع از نظر سایر اعضا، تمامی آثار رسیده (160 اثر) را بررسی و براساس معیارهای فردی خود امتیازدهی کردند. هدف این مرحله، ثبت نگاههای متکثر و حفظ تنوع خوانشها پیش از ورود به گفتوگوی جمعی بود. آثاری که حداقل امتیاز لازم را کسب کردند، به مرحلۀ دوم راه یافتند.
در مرحله دوم، داوری از حالت فردی فاصله گرفت و به فرایندی گفتوگومحور تبدیل شد. داوران دیدگاههای خود را دربارۀ هر پروژه، دلایل انتخاب، نقاط قوت و ویژگیهای متمایز آن از منظرهای مختلف تشریح کرده و از انتخابهای خود دفاع کردند. این گفتوگوها نه برای اقناع کامل یا رسیدن به اجماع مطلق، بلکه برای روشنتر شدن لایههای پنهان آثار و درک تفاوت دیدگاهها شکل گرفت. درنهایت، هر داور رأی نهایی خود را بهصورت مستقل ثبت کرد و یازده اثر که امتیاز بیشتری داشت، انتخاب شد.
با وجود گفتوگوهای گسترده، اجماع کامل میان داوران برای رسیدن به رتبههای برتر حاصل نشد. این اختلاف آرا نتیجۀ طبیعیِ پیچیدگی مسئله و تنوع رویکردهای پروژههاست؛ امری که خود از ارزشهای این مسابقه به شمار میآید.
در پاسخ به این وضعیت، داوران تصمیم گرفتند برای ایجاد فضای گفتوگوی سازماندهیشده، پروژههای منتخب را در سه دسته مشخص و براساس رویکردهای قابل دفاع در مواجهه با مسئلۀ «خانه در بافت تاریخی» معرفی کنند:
رویکرد نخست: با کمینهسازی حضور بنا در بافت و فروبردن خانه در زمین، تلاش کرده است تا سطح زمین را آزاد بگذارد و امکان خوانشی آرام و معاصر از فضا فراهم آورد. سازماندهی زیرسطحی فضاها، بهرهگیری از جرم حرارتی، کنترل نور و تهویه، پاسخی همزمان به الزامات اقلیمی و حساسیتهای بافت ارائه میدهد.
رویکرد دوم: خانه را بهمثابۀ ادامهای معاصر از بافت تاریخی میبیند. سازمان فضایی، فرم و انتخاب مصالح بر پایۀ بازخوانی آگاهانه عناصر تاریخی شکل گرفته و پیوندی معنادار میان گذشته و اکنون برقرار کرده است؛ تلاشی برای تداوم بدون تقلید و گفتوگو بدون انفعال.
رویکرد سوم: با تمرکز بر تنوع شیوههای زیست معاصر و انعطافپذیری فضایی، خانه را بهعنوان ساختاری قابلتغییر تعریف میکند. این رویکرد امکان تطبیق با سبکهای مختلف زندگی را فراهم میسازد، بیآنکه ارتباط با زمین و بستر تاریخی را نادیده بگیرد.
درنهایت در مرحلۀ سوم و دومین جلسه حضوری یازده اثر برای مرحلۀ سوم در تاریخ 12 دیماه روی میز داوری قرار گرفت.
پس از گفتوگوهای گسترده ابتدا ده اثر با اجماع داوران بهعنوان پروژههای برگزیده انتخاب شد و پسازآن با دریافت رأی پنهان هر داور برای پنج اثر برگزیدۀ خود، سه اثر که دارای امتیاز بیشتر بودند بهعنوان رتبههای اول تا سوم برگزیده شد. شایان توجه است که هیئتداوران نیز تا زمان اعلام نتایج از سه اثر برگزیده مطلع نیستند.
هیئتداوران بر این باور است که در مسابقهای که فراتر از یافتن پاسخی مشخص بر پرسشی واحد، بر پرسش و استراتژیهای مواجهه متمرکز است، همگرا نبودن کامل آرا نهتنها قابلانتظار، بلکه ارزشمند است. این مسابقه نشان داد که معماری میتواند همچنان عرصۀ طرح پرسشهای متکثر باشد؛ جایی که اندیشیدن بر پاسخ تقدم دارد.
در پایان، هیئتداوران ضمن قدردانی از تمامی شرکتکنندگان، آثار ارائهشده را نشانهای از روح جستوجوگر نسل امروز معماران میداند؛ نسلی که معماری را نه بهمثابۀ پاسخی نهایی، بلکه بهعنوان فرایندی زنده، مسئولانه و اندیشمندانه برای آینده میبیند.
گروه داوری
زهرا آرمند، هیوا ابن عباس، رضا حبیب زاده، سعید خاقانی، دانیال شاملو، محمد عرب، مهدی گرامی